O nas Hogarthian Artykuły Warsztat Miejsca Wyjazdy Galerie Linki
     
 

 

Hogarthian - Zestaw zaworów z łącznikiem  

      Łącznik służy do połączenia dwóch butli, umożliwiając nurkowi oddychanie z dwóch butli jednocześnie. Nowoczesne łączniki umożliwiają podłączenie dwóch automatów oddechowych w taki sposób, że przy awarii jednego zamykamy jego zawór i nadal na drugim automacie mamy dostęp do obu butli. Zastosowanie łącznika zapewnia dostęp do całego zapasu gazu pomimo awarii jednego automatu. Prawdą jest, że uszkodzenie łącznika może mieć katastrofalne skutki, jednak zdarza się to bardzo, bardzo rzadko, szczególnie jeśli sprzęt jest systematycznie serwisowany. Istnieje natomiast duże prawdopodobieństwo, że przy układzie dwóch butli niezależnych, nurek popełni błąd przy zarządzaniu gazami. Zastosowanie łącznika rozdzielnego dodatkowo minimalizuje niebezpieczeństwo utraty całego gazu, ponieważ umożliwia rozdzielenie połączenia między butlami. Rozdzielenie takie może stać się konieczne w wypadku uszkodzenia o-ringu pomiędzy butlą a zaworem lub pomiędzy zaworem a łącznikiem. Wprowadzenie łącznika rozdzielnego zwiększa więc niezawodność tego i tak pewnego układu.

      Stosowanie jego niesie jednak za sobą pewne niebezpieczeństwa. Przede wszystkim należy zdać sobie sprawę, że zamknięty zawór łącznika może przysporzyć nam nie lada problemów. Zaczynają się one już przy napełnianiu butli. Może się zdarzyć, że podłączymy do kompresora zestaw z zakręconym łącznikiem i w rezultacie otrzymamy zestaw z jedną butlą pustą. Znacznie niebezpieczniejsze jest przygotowywanie sztucznych mieszanin oddechowych metodą ciśnień parcjalnych, ponieważ przy pewnym niekorzystnym zbiegu okoliczności może się okazać, że nurek będzie miał w jednej butli np. czysty tlen lub hel. Żeby nie dopuścić do takiej sytuacji należy upewnić się, że przy oddawaniu butli do napełnienia zawór łącznika jest całkowicie otwarty. Zamknięty łącznik niesie za sobą zagrożenia również podczas nurkowania. Nurek DIR stosuje wyłącznie jeden manometr podłączony do rezerwowego automatu. Dlatego też w przypadku oddychania z automatu podstawowego nie będą się zmieniać wskazania manometru, natomiast w przypadku oddychania z automatu rezerwowego ciśnienie w butlach będzie się zmieniało nienaturalnie szybko. Jedna i druga sytuacja jest niebezpieczna, ponieważ nurek może zostać wprowadzony w błąd i podczas eksploracji wycofać się wcześniej lub co gorsza przekroczyć zasadę 1/3. Aby tego uniknąć należy przed nurkowaniem upewnić się, czy zawór łącznika nie jest zamknięty. Użycie zaworu łącznika jest u nurka DIR również troszkę inne niż u nurka o innych przekonaniach. U nurka DIR zawór łącznika podczas nurkowania jest całkowicie otwarty, podczas gdy większość współczesnych federacji zaleca otwarcie łącznika jedynie na jeden obrót. Jedna i druga koncepcja ma swoje wady i zalety. W podejściu DIR zdecydowanie zmniejsza się prawdopodobieństwo przypadkowego zamknięcia zaworu łącznika, natomiast wydłuża się czas niezbędny na separację butli. W drugim podejściu czas separacji butli jest bardzo krótki (2-3 sekundy) jednak prawdopodobieństwo przypadkowego zamknięcia zaworu łącznika jest duże.

      Jeżeli określimy już jaki typ łącznika chcemy stosować, należy zastanowić się nad szczegółami konstrukcyjnymi. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na typ uszczelnienia pomiędzy łącznikiem a zaworami. Istnieją dwa podstawowe rodzaje uszczelnień: współosiowe oraz doczołowe.

      Uszczelnienia współosiowe z trzpieniem centrującym są najbardziej niezawodnymi uszczelnieniami, ponieważ o-ring nie służy do przenoszenia obciążeń mechanicznych a jedynie do zapewnienia szczelności. Takie uszczelnienia stosowane są w łącznikach sprzedawanych przez Scubapro czy Seaway?a. Inaczej wygląda sprawa z łącznikami z uszczelnieniem doczołowym. W takich łącznikach naprężenia i obciążenia mechaniczne przenoszone są bezpośrednio na o-ring. Jeśli przy takim układzie występuje dodatkowo wysokie ciśnienie (pełne butle), nic się nie dzieje, ale jeśli ciśnienie spadnie może dojść do rozszczelnienia łącznika i utraty gazu. Do rozszczelnienia dochodzi przy niskim ciśnieniu głównie po tym, jak przeniesiemy w miarę pusty zestaw trzymając go za łącznik a następnie napełnimy. Z tego powodu nie należy stosować łączników z doszczelnieniem doczołowym.

      Kolejnym elementem łączników, o jakości których często zapominamy, są gałki zaworów. Zapominamy, ponieważ czego można oczekiwać od gałki? Otóż można oczekiwać wiele a większość typowych gałek nie jest odpowiednia. Dobra gałka powinna być odporna na urazy mechaniczne i o ile to możliwe amortyzować je. Powinna też nie ślizgać się w ręce podczas odkręcania i zakręcania. Odporność na urazy mechaniczne oznacza, że jeśli uderzymy gałką, czy to pod wodą czy na powierzchni, gałka nie rozleci się pozostawiając jedynie oś zaworu co uniemożliwi jego zamknięcie. Ważne jest również, żeby gałka posiadała metalowy wkład, przez co nie „wyrabia się” na osi zaworu. Podczas ćwiczeń z zakręcaniem zaworów łatwo zauważymy, że twarde, małe, plastikowe gałki ślizgają się w rękawicach, przez co ćwiczenie staje się trudne lub niewykonalne.

      Wszystkich tych wad nie mają gałki wykonane z gumy z wkładką metalową. Niestety większość seryjnie sprzedawanych łączników posiada inne, ?dobre inaczej?, tanie gałki, wykonane bądź z plastiku bądź z twardego fajnie obrobionego i ślizgającego się w rękawicach tworzywa. Akceptowalne są gałki wykonane z miękkiego tworzywa, takie jak w łącznikach Scubapro, jednak najlepszym rozwiązaniem jest zakup odpowiednich gałek znajdujących się w ofercie Halcyon?a oraz Sherwood?a.

      Kupując łącznik można jeszcze zwrócić uwagę na rodzaj gniazd. W zasadzie nie spotyka się już łączników z przyłączami do automatów wyłącznie typu INT, można jednak wybrać pomiędzy przyłączem DIN 200 lub 300 bar. Jakie wady i korzyści niosą za sobą poszczególne rozwiązania? DIR zaleca stosowanie na głównych butlach gniazd 300 barowych w połączeniu z 300 barowymi pierwszymi stopniami automatów. Takie rozwiązanie zwiększa pewność zamocowania automatów poprzez użycie do połączenia dłuższych gwintów.

      Stosowanie zestawów butlowych wymaga również stosowania odpowiednich obejm, spinających butle. Ten element w przypadku stosowania łączników jest niezwykle ważny, ponieważ złej jakości obejmy zwiększają znacznie możliwość uszkodzenia uszczelnień pomiędzy zaworami a łącznikiem. Jakie powinny więc być prawidłowo wykonane obejmy? Przede wszystkim rolą obejm jest sztywne, równoległe trzymanie butli dokładnie w takiej odległości między nimi, jakiej wymaga zastosowany łącznik. Jakakolwiek nierównoległość powoduje nadmierne obciążenie uszczelnień łącznika, przyczyniające się do powstania nieszczelności. Jakiekolwiek możliwości ruchu butli prowadzą do takich samych konsekwencji. Dobre obejmy są więc wykonane ze stali (obejmy z taśm nie zapewniają wystarczającej sztywności), odpowiednio szerokiej dla zapewnienia sztywności (minimum 5cm, a dla zestawów cięższych, 2x15 czy 2x18 nawet 7cm). Obejmy powinny być wykonane w taki sposób aby skręcenie butli bez łącznika zapewniało odpowiedni odstęp między butlami oraz ich równoległość z maksymalnym odchyleniem nie większym niż 1mm.

      Będąc przy temacie łączników zastanówmy się również nad wadami oraz zaletami stosowania różnych metod ochrony łączników oraz automatów. Rozważmy klatki ochronne na zaworach. Stosowane przez nurków jaskiniowych na zestawach butli niezależnych zostały również przeniesione na zestawy butli połączonych z łącznikami. Jakie zalety ma stosowanie klatek? Przede wszystkim klatka osłania układ zawór-automat oraz węże wychodzące od pierwszych stopni automatów oddechowych przed uszkodzeniem podczas przypadkowego uderzenia np. o strop. Analizując sytuację można jednak stwierdzić, że uszkodzenie automatów czy prawidłowo ułożonych węży podczas poruszania się nurka „na płetwach” jest znikome, ponieważ prędkość nurka jest minimalna. Co otrzymujemy zatem stosując klatki? Pierwsze utrudnienie to zdecydowane zwiększenie profilu nurka, co przy nurkowaniu w przestrzeniach ograniczonych (a do takich głównie stosuje się klatki), wprowadza dla nurka dodatkowe utrudnienia. Jeśli stosujemy klatki na układzie butli połączonych, zdecydowanie trudniejsze staje się zakręcenie zaworów a zakręcenie łącznika wręcz niemożliwe. W pewnych sytuacjach takie utrudnienia mogą okazać się bardzo niebezpieczne. Nie należy również zapominać o fakcie, że klatki są dodatkowym elementem, którym bardzo łatwo się zaplątać w poręczówkę lub w sieci. Mając na uwadze wszystkie z powyższych argumentów, DIR nie dopuszcza stosowania klatek ochronnych skupiając się na rozwijaniu technik pływania.

      Inną metodą ochrony stosowaną przez niektórych nurków jest odwracanie butli w taki sposób, że zawory znajdują się na dole. W ten sposób tak umiejscowimy zawory i automaty, że nie będą one narażone na żadne urazy mechaniczne; podczas poruszania się do przodu ? uderzymy co najwyżej stopami butli. Czy jednak taka metoda ochrony jest zawsze skuteczna? Jeśli dokładnie przeanalizujemy użytkowanie takiego zestawu butlowego zauważymy, że możliwości uszkodzenia mechanicznego podczas procesu zakładania czy zdejmowania są ogromne ? cały zestaw jest oparty o zawory i automaty. Dodatkowo musimy więc wyposażyć zestaw w odpowiednie podstawki, na których będzie można taki zestaw postawić. Sprawa się komplikuje, dochodzą dodatkowe elementy o które łatwo się zaplątać. Dobre zabezpieczenie zaworów przed uszkodzeniem eliminuje kolejną korzyść odwrócenia butli a mianowicie łatwość zakręcenia zaworu automatu. Zastosowanie takiego układu wymusza również konieczność stosowania węży o dobieranej długości, w szczególności dłuższych niż węże standardowe. Takie węże wymagają innego, mniej ergonomicznego prowadzenia. Analizując wszystkie za i przeciw DIR nie dopuszcza stosowania odwrócenia butli.

      Podsumowując temat butli i łączników stwierdzamy, że nurek DIR stosuje w zależności od rodzaju kombinezonu stalowe lub aluminiowe butle, bez siatek i kaloszy. Jeśli stosuje się zestaw dwubutlowy używa się łączników z zaworem separacyjnym o połączeniu współosiowym pomiędzy łącznikiem a zaworem, z zaworami 300bar oraz odpowiednimi, najlepiej gumowymi gałkami. Starannie dobrane obejmy są wykonane ze stali kwasoodpornej oraz są odpowiednio szerokie.


Taki sam automat z gwintem 300bar wkręcony do standardowego zaworu 200bar (z lewej) oraz 300bar.

Różne gałki zaworowe. Od lewej: gałka gumowa, gałki z miękkiego tworzywa firny Scubapro, typowe gałka plastikowa.

Zestaw zaworów krzyżowych (u góry) oraz standardowy łącznik.

Klatki ochronne. Widać wyraźnie zmniejszenie dostępu do zaworów. Dostęp do zawory łącznika jest wręcz niemożliwy.

Wysokiej klasy obejmy stabilnie i równolegle trzymające butle.

 Strona istnieje dzięki gościnności firmy PRO-CONTROL Sp. z o.o. dzwiad.com | caramba.pl